وقتی کسی عمداً جنایتی مثل قتل یا ضرب و جرح انجام میدهد اما بعد از جنایت یا فرار میکند یا میمیرد، بهطوری که امکان دستگیری و اجرای قصاص نیست، قانون راه دیگری برای جبران خسارت پیشبینی کرده است. در این شرایط، اگر خود فردِ جنایتکار مالی داشته باشد، باید دیه از اموالش پرداخت شود. ولی اگر هیچ مالی نداشته باشد، دو حالت پیش میآید: اگر جنایت قتل عمد بوده، اولیای دم میتوانند دیه را از عاقلهٔ قاتل (یعنی بستگان مرد از طرف پدر) بگیرند. اگر عاقلهای نباشد یا نتوانند دیه را بپردازند، دیه از بیتالمال (خزانهٔ عمومی دولت) پرداخت میشود. در جنایتهای عمدی غیر از قتل هم اگر مرتکب مالی نداشته باشد، دیه مستقیماً بر عهدهٔ بیتالمال خواهد بود. نکتهٔ مهم این است که گرفتن دیه در این موارد به معنای بخشیدن حق قصاص نیست. یعنی اگر بعداً به جنایتکار دسترسی پیدا شود (مثلاً فراری دستگیر شود)، ولیدم یا خود مجنیعلیه همچنان میتوانند درخواست قصاص کنند، اما باید قبل از اجرای قصاص، دیهای را که گرفتهاند پس بدهند. این حکم هم برای قتل و هم برای جراحتهای عمدی صدق میکند و هدفش این است که حق صاحبحق از بین نرود، اما در عین حال فرد دو بار از یک جنایت سود نبرد.