در قانون مجازات اسلامی مواردی پیشبینی شده که به قاضی اجازه میدهد مجازات متهم را سبکتر کند. این موارد که «جهات تخفیف» نام دارند، دلایل و شرایطی هستند که نشان میدهد شاید متهم آنقدرها هم مستحق مجازات سنگین نباشد. مثلاً اگر شاکی از شکایت خود بگذرد یا متهم در پیدا کردن همدستانش یا پس دادن اموال دزدی شده کمک کند، قاضی میتواند مجازات را کاهش دهد. همچنین اگر خود بزهدیده با حرف یا عملش متهم را عصبانی کرده باشد، یا متهم برای حفظ آبرو دست به جرم زده باشد (مثل دفاع از ناموس)، اینها هم جزو موارد تخفیف محسوب میشوند. علاوه بر این، اگر متهم قبل از اینکه تحت تعقیب قرار بگیرد خودش اعتراف کند، یا در جریان تحقیق صادقانه همکاری کند، یا پشیمان باشد و سابقه خوبی داشته باشد، یا پیر یا بیمار باشد، قاضی میتواند مجازات را کم کند. همینطور اگر متهم تلاش کند ضرر و زیان ناشی از جرم را جبران کند، یا خسارت وارد شده خیلی کم باشد، یا نقش شریک و معاون جرم خیلی پررنگ نباشد، همه اینها میتواند دلیلی برای تخفیف مجازات باشد. نکته مهم این است که قاضی موظف است در حکم خود دقیقاً بنویسد که کدام یک از این موارد باعث تخفیف مجازات شده است. همچنین اگر برای یک جرم خاص در قانون موارد تخفیف جداگانهای تعیین شده باشد، قاضی نمیتواند دوباره از همین جهات برای تخفیف بیشتر استفاده کند. یعنی هر دلیل فقط یک بار میتواند باعث تخفیف شود.