وقتی میخواهید در دادگاه یک حقیقت خارجی مثل ضمان قهری (یعنی مسئولیت بدون قرارداد، مثل تصادف یا خسارت) یا نسبت خانوادگی را ثابت کنید، باید از قوانینی استفاده کنید که در زمان طرح دعوا (یعنی وقتی دادخواست میدهید) اجرا میشود. این یعنی قانونی که موقع ثبت شکایت یا دادخواست در دادگاه جاری است، ملاک پذیرش و ارزیابی دلایل شماست، نه قانون زمان وقوع آن حادثه. برای نمونه، اگر در سال ۱۴۰۰ تصادفی رخ داده باشد اما در سال ۱۴۰۲ دادخواست بدهید، دادگاه بر اساس قوانین سال ۱۴۰۲ بررسی میکند که آیا مدرک شما (مثلاً گزارش پلیس یا شهادت شهود) برای اثبات تقصیر یا خسارت کافی است یا نه. این قانون میان دعاوی مالی و غیرمالی تفاوتی نمیگذارد و برای همه نوع اثبات واقعیتهای بیرونی یکسان اعمال میشود. نکته پایانی اینکه این ماده محدود به ادله اثبات است و به خود اصل حق یا تکلیف کاری ندارد. یعنی اگر قانون جدیدی وضع شود که نحوه اثبات را سختتر یا آسانتر کند، در دعوای جدید همان قانون حاکم خواهد بود، حتی اگر اصل واقعه در زمان قانون دیگری اتفاق افتاده باشد. پس وکیل یا طرف دعوا باید هنگام طرح دعوا به قوانین جاری در آن تاریخ توجه کند.