فرض کنید در قرارداد مزارعه (قراردادی که یک نفر زمینش را برای کشت در اختیار دیگری میگذارد و در محصول شریک میشوند) طرفین توافق کردهاند که مثلاً گندم کاشته شود. اگر عامل (کشاورز) به جای گندم، چیز دیگری مثل جو یا صیفی بکارد، این قرارداد از ابتدا باطل میشود. یعنی قانون آن توافق اولیه را معتبر نمیداند. در این صورت برای تعیین سرنوشت محصول و اجرت زمین و زحمات کشاورز باید طبق ماده ۵۳۳ قانون مدنی عمل کرد. ماده ۵۳۳ هم میگوید هرگاه قرارداد مزارعه باطل باشد، هر چه محصول به دست آمده متعلق به صاحب بذر است (کسی که بذر را داده) و طرف دیگر (کشاورز یا مالک زمین) بسته به نقشی که داشته میتواند اجرتالمثل کار خود یا اجرهالمثل زمین را از صاحب بذر مطالبه کند. بنابراین در این مثال، اگر بذر گندم از مالک زمین بوده و کشاورز برخلاف قرارداد جو کاشته، جو به مالک میرسد و کشاورز فقط حق دارد دستمزد متعارف کارش را از مالک بگیرد.