فرض کنید خانهای را میخرید و بعد از عقد قرارداد متوجه میشوید که آن خانه اصلاً وجود خارجی ندارد – مثلاً هرگز ساخته نشده است. در چنین حالتی، قانون خرید و فروش را از ابتدا باطل میداند. یعنی انگار هرگز قراردادی در کار نبوده و پولی که پرداختهاید باید به شما برگردانده شود. این حکم ویژهی فروش «عین معین» است – یعنی چیزی که در زمان عقد مشخص و قابل اشاره باشد، مانند یک خودروی خاص یا یک قطعه زمین معین. اگر معلوم شود آن چیز در لحظهی فروش وجود نداشته است، معامله هیچ اثر حقوقی ندارد. خریدار نه مالک میشود و نه ملزم به پرداخت ثمن است. توجه داشته باشید که این بطلان خودبهخود رخ میدهد و نیازی به حکم دادگاه ندارد، اما اگر طرفین اختلاف داشته باشند، دادگاه اعلام بطلان میکند. در این صورت، هر آنچه رد و بدل شده باید به وضع اولیه برگردد.